Tatry

Tatry to najmłodsze i najwyższe góry w Polsce, należą do łańcucha Centralnych Karpat Zachodnich. Całkowita powierzchnia Tatr wynosi 785 km², z czego do Polski należy 175 km² (ok. 25%), co stanowi 0,056% powierzchni kraju.

Podział

Tatry dzielą się na:

• Tatry Bielskie z najwyższym szczytem Hawraniem (2152 m n.p.m.) znajdujące się w całości po stronie słowackiej, rozciągają się do Przełęczy Pod Kopą (1750 m n.p.m.),
• Tatry Wysokie z najwyższymi szczytami Tatr znajdującymi się po stronie słowackiej: Gerlachem (2654 m n.p.m.), Łomnicą (2634 m n.p.m.) i Lodowym (2627 m n.p.m.) oraz Rysami (2503 m n.p.m. po stronie słowackiej i 2499 m n.p.m. po stronie polskiej), rozciągają się od Przełęczy Pod Kopą do Przełęczy Liliowe (1952 m n.p.m.),
• Tatry Zachodnie z najwyższym szczytem Bystra (2248 m n.p.m.) po stronie słowackiej, po stronie polskiej najwyższy jest Starorobociański Wierch (2176 m n.p.m.), rozciągają się od Przełęczy Liliowe do ostatniego na zachodzie szczytu Siwego Wierchu (1806 m n.p.m.),

Szczyty, doliny, rzeki i jeziora

60 szczytów tatrzańskich osiąga wysokość przynajmniej 2400 m n.p.m. Do najważniejszych, choć niekoniecznie aż tak wysokich, szczytów można zaliczyć:

• w Tatrach Zachodnich Giewont (1894 m n.p.m.), zwany też Śpiącym Rycerzem, którego sylwetka z krzyżem na szczycie góruje nad Zakopanem,
• Kasprowy Wierch (1987 m n.p.m.), również w Tatrach Zachodnich, jest jednym z najważniejszych ośrodków narciarskich Zakopanego, od 1935 roku na szczyt Kasprowego można wjechać kolejką linową, w 1938 roku pod wierzchołkiem zbudowane zostało obserwatorium meteorologiczne będące najwyżej położonym w Polsce budynkiem,
• Rysy (2503 m n.p.m.) na granicy polsko-słowackiej, ich północno-zachodni wierzchołek jest najwyższym szczytem w Polsce (2499 m n.p.m.),
• Świnicę (2301 m n.p.m.) znajduje się w głównej grani Tatr,
• Mięguszowieckie Szczyty: Wielki (2438 m n.p.m.), Czarny (2410 m n.p.m.) i Pośredni (2393 m n.p.m.),
• Kozi Wierch (2291 m n.p.m.) w Tatrach Wysokich

Najpiękniejsze szlaki wiodą tatrzańskimi dolinami. Te najbardziej znane to: Dolina Suchej Wody, Dolina Białki, Dolina Rybiego Potoku, Dolina Roztoki, Dolina Pięciu Stawów Polskich w Tatrach Wysokich oraz Dolina Białego, Dolina Bystrej, Dolina Chochołowska, Dolina Kościeliska, Dolina Małej Łąki w Tatrach Zachodnich.

Najważniejszą rzeką polskich Tatr jest Białka. Wypływa z Zielonego Stawu w Dolinie Kaczej na Słowacji i ma 41 km długości. Największym wodospadem jest Siklawa na Potoku Roztoka na progu Doliny Pięciu Stawów Polskich o ok. 40 m wysokości. Mniejsze, ale nie mniej znane są Wodogrzmoty Mickiewicza czyli trzy wodospady na Potoku Roztoka po ok 10 m wysokości.

Jeziora w Tatrach zostały stworzone przez lodowce. Największym jeziorem w Tatrach jest Morskie Oko (34,9 ha powierzchni, 50,8 m głębokości). inne to Czarny Staw Gąsienicowy pod Kościelcem (17,9 ha, 50 m głębokości), Czarny Staw pod Rysami (20,6 ha, 76,4 m głębokości) i wiele innych.

Geologia i ukształtowanie powierzchni

Tatry to stosunkowo młode góry fałdowe, powstałe w orogenezie alpejskiej.

Zbudowane są z granitów oraz skał metamorficznych, gnejsów i łupków krystalicznych, tworzących trzon krystaliczny Tatr. Te twarde, odporne na wietrzenie i erozję skały mają postać pasa obejmującego obszar południowych i środkowych Tatr, a więc budują ich najwyższe szczyty z charakterystycznymi urwistymi turniami i graniami.

Północny pas Tatr zbudowany jest z młodszych skał osadowych powstałych w erze mezozoicznej na dnie morza i wypiętrzonych w wyniku ruchów tektonicznych 100 - 65 mln lat temu. Mniej odporne na wietrzenie wapienie, dolomity i piaskowce tworzą znacznie niższe i łagodniejsze formy, często o fantazyjnych kształtach, a także formy krasowe jak jaskinie i wywierzyska.

Na ukształtowanie współczesnych Tatr ogromny wpływ miały zlodowacenia. Pozostyałościami po nich są: U-kształtne doliny, jeziora karowe czy "wiszące dolinki", np. Buczynowa Dolinka. Lodowce wynosiły z terenu gór ogromne ilości materiału - na morenie czołowej lodowca zbudowane jest schronisko na Morskim Oku, a Zakopane powstało na jednym ze stożków utworzonych przez jęzory lodowcowe. Lodowce wycofały się z Tatr ok. 10 tys. lat temu.

Obecnie na wygląd Tatr mają wpływ: opady, wiatr, płynąca woda, różnice temperatur, roślinność oraz oczywiście człowiek.

Klimat

Pogoda w Tatrach zmienia się często w sposób nagły i niespodziewany, a klimat jest bywa bardzo surowy z dużą ilością opadów oraz dużą roczną amplitudą temperatur. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, zaś najzimniejszym luty.

Wraz ze wzrostem wysokości spada temperatura (teoretycznieo 0,5°C na 100 m wysokości), występuje tu też duża ilość opadów - w strefach szczytowych śnieg zalega nawet przez 8 miesięsy w roku. Występują też zjawiska klimatyczne charakterystyczne dla danej wysokości czy obszaru, takie jak inwersje temperatur, zróżnicowanie pogody w dolinach i wysokich partiach gór, kilkutygodniowe okresy bezchmurnego nieba czy wielodniowy deszcz.

Największą sławę, a może raczej złą sławę, zdobył ciepły południowy wiatr halny, który może wiać przez kilka godzin, a czasem nawet kilka dni. Nad główną granią Tatr tworzy się wał z chmur zapowiadający zmianę ładnej pogody, spadek ciśnienia, opady i w końcu poprawę pogody.

Schroniska górskie w Tatrach po stronie polskiej

Schronisko PTTK im. Jana Pawła II na Polanie Chochołowskiej

Na oficjalnej stronie schroniska www.chocholowska.zakopane.pl można znaleźć informacje o warunkach rezerwacji oraz cennik.

• położone na wysokości 1148 m n.p.m.
• zbodowane w 1953 roku
• 133 miejsca noclegowe
• czas przejścia z Siwej Polany: 2.05 h
• dojazd rowerem, końmi
• wyciąg narciarski
• brak dostepu do sieci komórkowych

Schronisko PTTK im. W.Pola na Polanie Roztoka

• położone na wysokości 1031 m n.p.m.
• zbodowane w 1913 roku
• 70 miejsc noclegowych
• dostep do sieci komórkowych

Schronisko PTTK w Dolinie Pięciu Stawów Polskich

Na oficjalnej stronie schroniska www.piecstawow.pl można znaleźć informacje o warunkach rezerwacji oraz cennik.

• położone na wysokości 1670 m n.p.m. - najwyżej położone schronisko w polskiej części Tatr i zarazem polskiej części Karpat
• zbodowane w 1953 roku
• 77 miejsc noclegowych
• szlaki prowadzące ze schroniska: do schroniska w Roztoce, do Morskiego Oka, Na Halę Gąsienicową przez Zawrat lub przez Kozią Przełęcz
• dostep do sieci komórkowych

Schronisko PTTK im.St.Staszica nad Morskim Okiem

Przy Morskim Oku znajdują się dwa schroniska - Stare i Nowe. Na oficjalnej stronie schroniska www.schroniskomorskieoko.pl można znaleźć informacje o warunkach rezerwacji oraz cennik.

• położone na wysokości 1410 m n.p.m.
• zbodowane w 1908 roku
• 35 miejsc noclegowych w Nowym schronisku i 43 miejsca w Starym
• szlaki prowadzące ze schroniska: do schroniska w Roztoce, do Morskiego Oka, Na Halę Gąsienicową przez Zawrat lub przez Kozią Przełęcz
• dostep do sieci komórkowych

Schronisko PTTK na Kondratowej Hali

Oficjalna strona schroniska: www.kondratowa.com

• położone na wysokości 1333 m n.p.m.
• zbodowane w 1948 roku
• 20 miejsc noclegowych
• dostep do sieci komórkowych

Schronisko PTTK im. W.Goetla na Hali Ornak

Oficjalna strona schroniska: www.ornak.tatrynet.pl

• położone na wysokości 1108 m n.p.m.
• zbodowane w 1949 roku
• 80 miejsc noclegowych
• dostep do sieci komórkowych

Hotel na Polanie Kalatówki

Oficjalna strona schroniska: www.kalatowki.com.pl

• położone na wysokości 1198 m n.p.m.
• zbodowane w 1938 roku
• 94 miejsca noclegowe
• dostęp do sieci komórkowych

Schronisko PTTK Murowaniec Hali Gąsienicowej

Oficjalna strona schroniska: www.murowaniec.interkom.pl

• położone na wysokości 1198 m n.p.m.
• zbodowane w 1938 roku
• 94 miejsca noclegowe
• dostęp do sieci komórkowych